طب الرضا
از نخستین کسانی که در زمینه علم پزشکی کتاب نوشتهاند، امام علی بن موسیالرضا علیهالسلام است. امام وقتی به سوی طوس میآمدند، در نیشابور در مجلس مأمون با جماعتی از فلاسفه و پزشکان، چون یوحنابنماسویه و جبرئیلبنیخشوع و ابنبهلههندی و دیگر کسان گرد آمدند و سخن از طب به میان آمد. وقتی مأمون دراینباره از امام علیهالسلام پرسش کرد، حضرت فرمود: برای من به مرور زمان تجربیاتی حاصل گشته که آن را برای شما مینویسم. حضرت علیهالسلام، کتابی را درباره امور پزشکی نوشت و برای او فرستاد و مأمون دستور داد تا آن را با آب طلا بنویسند؛ از این رو به "رساله ذهبیه" موسوم گردید.
در ادامه، قسمتی از سخنان گوهربار حضرت امام رضا علیهالسلام را در مورد رعایت نکات بهداشتی و حفظ سلامتی بدن آوردهایم. امیدواریم با توجه به توصیههای آن حضرت و بهرهگیری از علوم جدید پزشکی، همیشه از بدنی سالم و به دور از هرگونه بیماری برخوردار باشید.
1. کسی که نمیخواهد معدهاش آزار و آسیب ببیند، موقع غذا خوردن آب ننوشد. کسانی که هنگام غذا خوردن آب مینوشند، دستگاه هاضمه را از ابتدای کارش، از کار بازمیدارند. این افراد به عارضه ضعف دستگاه گوارشی مبتلا خواهند شد؛ زیرا نوشیدن آب در اول غذا، معده را از هم باز میکند و عارضه گشادی معده میآورد.
2. آنان که میخواهند از بیماری بواسیر و رنج رودهای و درد قسمت پشت بدن در امان باشند، هر شب ده دانه خرمای برشتهشده را با روغن گاو بخورند.
3. کسانی که به ضعف حافظه دچارند، بهتر است همهروزه هفت مثقال کشمش سیاه ناشتا بخورند و نیز سه تکه زنجبیل که در عسل خواباندهاند (زنجبیل پرورده) با کمی خردل ضمن غذای روزانه خود بخورند. برای تقویت نیروی فکری خوب است که همهروزه سه دانه هلیله با نبات کوبیده بخورند.
4. از افراط در خوردن تخممرغ بپرهیزید زیرا این افراط کبد را از عمل منظم بازمیدارد و در سر و معده بادهای زیانبخشی به وجود میآورد.
کسی که نمیخواهد معدهاش آزار و آسیب ببیند، موقع غذا خوردن آب ننوشد.
کسانی که هنگام غذا خوردن آب مینوشند، دستگاه هاضمه را از ابتدای کارش،
از کار بازمیدارند. این افراد به عارضه ضعف دستگاه گوارشی مبتلا خواهند شد؛
زیرا نوشیدن آب در اول غذا، معده را از هم باز میکند و عارضه گشادی معده میآورد
5. هر کس میخواهد در فصل زمستان از بیماری سرماخوردگی در امان بماند، همهروزه سه قاشق عسل بخورد. آن دسته از عسلها که وقتی جلوی بینی میگیرید، بوی تندش شما را به عطسه وامیدارد یا عسلی که آدم را دچار بیحالی و سستی میکند و آن عسلی که زبان آدم را میسوزاند، عسلهای خوبی نیستند.
6. برای جلوگیری از گرمازدگی در روزهای تابستان، ضمن پرهیز از آفتاب خوردن، روزی یک عدد خیار فایده فراوانی دارد.
7. کسانی که میخواهند از سردرد و باد شکم در امان باشند، ماهی تازه بخورند. این کار را هم در فصل زمستان و هم در تابستان انجام دهند؛ زیرا ماهی تازه برای پیشگیری از اینگونه دردها بسیار سودمند است.
8. آنان که میخواهند همیشه بانشاط باشند، تا میتوانند از شام بکاهند و شبها سبکبار به رختخواب بروند.
9. کسانی که نمیخواهند گوشهایشان سست و فرو آویخته باشد یا این که از افتادن و بزرگ شدن لوزههای خود بیمناک هستند، بهتر است هر وقت که شیرینی میخورند، به دنبالش اندکی سرکه غرغره کنند.
10. آنان که از بادهای دردناک و شدید در بدن خود میترسند، هفتهای یکبار سیر بخورند.
11. آنان که به دندان خود علاقهمند هستند قبل از خوردن شیرینی، کمی نان بخورند؛ زیرا خردههای نان میان دندانها را پر میکند و نمیگذارد مواد شیرین به آنها آسیب برساند.
انجیر
12. کسانی که از بوی بد دهان رنج میبرند انجیر میتواند آنها را از این رنج نجات دهد. امام رضا علیهالسلام در این مورد فرمودهاند: اَلتّینُ یَذهَبُ بِالبَخرِ؛ انجیر بوی بد دهان را برطرف میکند. (1) علاوه بر این میفرمایند: «یشّد الفم و العظم» انجیر، دهان و استخوان را محکم میکند. (2) و درخت انجیر شبیهترین گیاه به گیاهان بهشتی است. (3)
13. در بهار گوشتهای چربیدار و سایر غذاهای مخصوص زمستان را تبدیل به غذاهای سبک و معتدل و زودهضم کنید، این غذاها عبارتاند از: حبوبات، سبزیها و میوهها. در ماه دوم بهار گوشت و چربی کم بخورید و بیشتر از غذاهای با طبع سرد استفاده کنید، آب زیاد بنوشید و صبحها استحمام کنید و بانشاط به تلاش مشغول شوید.
14. بهترین غذاها در تابستان میوه، شیر و سبزیها و انواع نوشیدنیهای حلال (گیاهی) هستند. حمام با آب سرد در صبح و عصر مفید است، به شرطی که بلافاصله پس از کار یا پس از خوردن غذا نباشد. مصرف گوشت در این فصل مناسب نیست چون سموم آن به واسطه عرق فراوان هم دفع نمیشود. مصرف انواع ترشیها نیز برای دفع صفرا مفید است.
15. در تابستان به دلیل گرمای هوا چربیهای بدن آب میشوند؛ از این رو در پاییز نیاز ضروری به ذخیره کردن مواد چربی که مولد حرارت هستند، پیدا میشود و باید با مصرف غذاهای مناسب آن را ذخیره کنید تا بدن خود را برای مقابله با سرمای زمستان مجهز کنید. بدن به انواع غذاهای اصلی و میوههایی مانند انگور و انار نیاز دارد. همچنین استفاده از نوشیدنیهایی که از آنها تهیه میکنند، مفید است. به طور کلی مصرف میوههای ترش قبل از غذا و میوههای شیرین بعد از غذا مفید است.
16. در زمستان باید غذاهای پر انرژی مصرف کرد. مالیدن روغن و ماساژ استخوانها در حال استراحت با روغنهای شب بو، زیتون و گل سرخ به تقویت و استحکام آنها کمک میکند. مصرف سیر نیز هفتهای یک بار مفید است و موجب تحریک جنسی میشود. مصرف خرما گاهی با شیر و تخممرغ مناسب است و از سستی اواخر و نیمه دوم زمستان و اوایل بهار جلوگیری میکند.
کسانی که میخواهند از سردرد و باد شکم در امان باشند، ماهی تازه بخورند. این کار را هم در فصل زمستان و هم در تابستان انجام دهند؛ زیرا ماهی تازه برای پیشگیری از اینگونه دردها بسیار سودمند است
17. آنان که میخواهند غذایشان زود هضم شود و دستگاه هاضمهشان کار خود را به آسانی انجام دهد، هر وقت که میخواهند با شکم سیر به رختخواب بروند، به پهلوی راست بخوابند و پس از مدتی به پهلوی چپ بغلتند تا به خواب راحت فرو روند.
18. توصیه امام رضا علیهالسلام به عنوان یک روش اصولی برای کنترل وزن کاستن از حجم غذای شام و نه ترک کامل آن است. آن حضرت میفرماید: کسی که میخواهد سالم و بدنی سبک و کم گوشت داشته باشد از شامش بکاهد. (4)
19. امام رضا (ع) برای ماه آب که تقریباً مطابق شهریور است در طبالرضا میفرمایند: آب سی و یک روز است، بادهای سموم در این ماه شدید میشود. هنگام شب زکام به هیجان میآید باد شمال وزیدن میگیرد در این ماه مزاج به ترید و چیزهای مرطوب خوردن صالح و سالم میگردد. (5) همان طور که اشاره شد امام رضا (ع) احتمال ابتلا به زکام در این ایام را دور از انتظار ندانستهاند. بنابراین یکی از ناراحتیهای پایانی فصل تابستان ممکن است ابتلا به زکام باشد. امام رضا (ع) در بیانی دیگر برای پیشگیری از این بیماری میفرمایند: مَن أرادَ دَفَعَ الزُّکامِ فِی الشِّتاءِ أجمَعَ، فَلیَأکُل کُلَّ یَومٍ ثَلاثَ لُقَمِ شَهدٍ؛ هر کس میخواهد در همه زمستان از زکام ایمن بماند، هر روز، سه لقمه عسل با موم آن بخورد. (6)
20. امام رضا (ع) برای ماه آب همچنین خوردن ماست را نافع دانستهاند و در ادامه فرمودهاند: هر کس مایل به خوردن ماست است و نیز میخواهد که زیانی به او نرسد آن را با زنیان مصرف کند. (7)
کسانی که به ضعف حافظه دچارند، بهتر است همه روزه هفت مثقال کشمش سیاه، ناشتا بخورند و نیز سه تکه زنجبیل که در عسل خواباندهاند (زنجبیل پرورده) با کمی خردل ضمن غذای روزانه خود بخورند.
تبیان
دوستان عزیز سلام